Giriş
İstanbul Finans Merkezi (“İFM”), 7412 sayılı İstanbul Finans Merkezi Kanunu (“İFM Kanunu“), 7 Temmuz 2023’te Resmi Gazete’de yayımlanan İstanbul Finans Merkezi Yönetmeliği (“İFM Yönetmeliği“) ve ilgili ikincil düzenlemeler çerçevesinde Türkiye’nin uluslararası finans sistemine entegrasyonunu güçlendirmeyi ve İstanbul’u küresel bir finans merkezi haline getirmeyi amaçlayan stratejik bir proje olarak hayata geçirilmiştir. İFM’in kuruluşuna ilişkin detaylara 11 Temmuz 2023 tarihinde yayınladığımız ” İstanbul Finans Merkezi: Detaylar Belli Oldu” konulu bültenimizden ulaşabilirsiniz.
Son dönemde İFM’de yer alabilecek kuruluşlara (“Katılımcı”) verilecek katılımcı belgesiyle (“Katılımcı Belgesi”) sağlanan kapsamlı vergi teşvikleri, operasyonel kolaylıklar ve özellikle kamu hizmetlerine erişimi merkezi bir yapıya kavuşturan “Tek Durak Büro” modelinin hayata geçirilmesi ile birlikte, bürokratik işlemler minimize edilerek İFM’nin hem yerli hem de yabancı yatırımcılar açısından cazibesi belirgin şekilde artmıştır. Bu çerçevede, İFM’de faaliyet gösteren şirketler için, tabi oldukları süreç ve uygulamaların giderek daha entegre, eş zamanlı ve hızlandırılmış bir şekilde yürütülmesi hedeflenmektedir. Bu bülten, İFM’de özellikle Tek Durak Büro uygulamasının faaliyete geçmesi kapsamında değişen süreçleri ve şirket kuruluşu ile operasyonel adımları netleştirmeyi amaçlamaktadır.
Katılımcılar ve Katılımcı Belgesi
İFM’de Katılımcı olmak için, faaliyet alanı bakımından herhangi bir sınırlama öngörülmezken, şirketlerin faaliyet konuları Katılımcı Belgesi başvurularının değerlendirilmesi ve sağlanan teşviklerin kapsamının belirlenmesi açısından belirleyici nitelik taşımaktadır. Bu çerçevede, İFM’de faaliyet gösterecek şirketler genel olarak finansal ve finansal olmayan kuruluşlar şeklinde iki ana kategori altında değerlendirilmektedir. Finansal kuruluşlar; bankacılık, sermaye piyasaları, sigortacılık, ödeme hizmetleri ve benzeri alanlarda ilgili mevzuat uyarınca faaliyet yürüten şirketleri kapsamakta olup, özellikle finansal hizmet ihracatı gerçekleştirmeleri veya bölgesel hazine ve finansal yönetim merkezi olarak konumlanmaları hâlinde çeşitli vergi teşviklerinden yararlanabilmektedir. Finansal olmayan kuruluşlar bakımından ise, lojistik, emtia ticareti, danışmanlık, teknoloji, enerji, yapay zekâ ve sürdürülebilir finans gibi İFM’nin stratejik öncelikleriyle uyumlu sektörlerde faaliyet gösteren şirketlere öncelik tanınmakta; ayrıca özellikle transit ticaret faaliyetleri bakımından ilave teşviklerin söz konusu olabileceği değerlendirilmektedir. Bahsi geçen teşviklere ilişkin yakın zamanda yapılan düzenlemeler ile ilgili detaylı bilgiye 22 Mayıs 2026 tarihinde yayınladığımız “Türkiye’nin Yeni Vergi ve Yatırım Reform Paketi: Öne Çıkan Düzenlemeler” konulu bültenimizden ulaşabilirsiniz.
Katılımcı Belgesi, şirketlerin İFM bünyesinde faaliyet gösterebilmeleri için almaları gereken temel yetki belgesi niteliğindedir. Anılan belge, şirketlerin İFM mevzuatına uygun şekilde faaliyet göstereceğini tevsik etmekte ve sağlanan teşvik ile destek mekanizmalarından yararlanabilmenin ön koşulunu oluşturmaktadır. Katılımcı Belgesinin alınmış olması tek başına bütün teşviklerden yararlanılacağı anlamına gelmediği gibi Katılımcıların faaliyeti için gerekli ve yeterli lisans veya izin olarak da değerlendirilmemektedir. Katılımcı Belgesine ilişkin başvurular, şirketin faaliyet alanı, sunduğu hizmetin mahiyeti ve İFM’nin stratejik hedefleriyle uyumu çerçevesinde değerlendirilmekte olup bu kriterler belgenin verilmesi ve kapsamının belirlenmesi bakımından belirleyici rol oynamaktadır. Başvuru sürecinin desteklenmesi amacıyla İFM Kanunu ve İFM Yönetmeliği’nde Tek Durak Büro modeline yer verilmiştir.
Tek Durak Büro
İFM Kanunu’nda yer verildiği üzere, Katılımcıların faaliyetlerine ilişkin izin, ruhsat, lisans ve benzeri onay başvuruları ile çalışanlarına ve bu çalışanların bakmakla yükümlü olduğu kişilere ilişkin izin ve onay süreçlerinin hızlandırılması amacıyla kamu kurum ve kuruluşlarının ilgili birimlerinin Tek Durak Büro modeli altında İFM bünyesinde tek merkezden ve daha etkin faaliyet göstermelerine imkan tanınmıştır. İFM Kanunu ve İFM Yönetmeliği kapsamında düzenlenen bu model, Mayıs 2026 sonu itibarıyla fiilen hayata geçirilmiştir. Tek Durak Büro, Katılımcı adaylarının yalnızca Katılımcı Belgesi başvurusu için ön değerlendirme süreci ile sınırlı olmaksızın kuruluş sürecine ilişkin yönlendirme yapmakta; faaliyet izinleri, ruhsatlar, lisanslar ve diğer idari işlemlere ilişkin başvurularını tek bir platform üzerinden gerçekleştirebilmelerine olanak sağlamakta ve bu süreçlerin koordinasyonunun da merkezi olarak yürütülmesine imkan vermektedir.
Halihazırda Tek Durak Büro bünyesinde; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Sermaye Piyasası Kurulu, Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası, İstanbul Ticaret Sicili, Vergi Dairesi, Sosyal Güvenlik Kurumu, İŞKUR, İstanbul İl Göç İdaresi ve Ümraniye Belediyesi gibi çeşitli kamu kurum ve kuruluşlarının ilgili birimlerinden temsilciler yer almaktadır. İFM’de yer alacak Katılımcıların ihtiyaçlarına göre, gerekli görülmesi hâlinde Tek Durak Büro bünyesinde yer alan kurum ve kuruluşların genişletilme imkanı bulunmaktadır.
Katılımcı Belgesi Başvurusu için Ön Değerlendirme Süreci
İFM’de yer almak isteyen şirketlerin yapacağı Katılımcı Belgesi başvurularında kapsamlı bir ön değerlendirme aşaması yürütülmektedir. Bu aşamada, Katılımcı adayının İFM ekosistemi içerisinde sürdürülebilir ve etkin bir şekilde faaliyet gösterip gösteremeyeceğinin analizine yönelik değerlendirme yapılmaktadır.
Söz konusu ön değerlendirme sürecinde aşağıdaki bilgiler talep edilmektedir:
- Şirketin faaliyetlerine ilişkin detaylı projeksiyon,
- Şirkete ilişkin temel bilgiler (unvan, sermaye, ortaklık yapısı, uluslararası faaliyetleri),
- Şirket ortağına ait finansal ve kurumsal belgeler (örneğin vergi beyannameleri ve grup yapısı),
- Planlanan ofis alanı, çalışan sayısı ve kiralama süresi gibi operasyonel bilgiler.
Değerlendirme yalnızca şekli bir inceleme olmayıp şirketin fiilen faaliyet gösterebilme kapasitesi, uluslararası ölçekteki varlığı, rekabet gücüne etkisi, İFM’ye ve Türkiye’nin finansal ortamına sağlayacağı potansiyel katkı ve IFM stratejileriyle uyumu dikkate alınmaktadır. Halihazırda kurulmuş ve faaliyetlerini İFM’de sürdürmek isteyen şirketlerin lisansa tabi faaliyet göstermesi halinde bu lisanslara sahip olması, doğrudan İFM’de şirket kuruluşu yaparak faaliyet göstermek isteyen şirketlerin ise yapılan ön değerlendirme sürecinde faaliyetlerine ilişkin izin ve lisansları alabilecek yeterliliğe sahip olduğunu ortaya koyabilmesi kritik bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Ön değerlendirme sürecinin yaklaşık 1 ay içerisinde tamamlandığı görülmektedir.
Ön değerlendirme sürecinin olumlu sonuçlanması halinde, henüz kurulmamış şirketler bakımından İFM ile Katılımcı adayı şirketin pay sahibi arasında şirketin kurulacağına ve gerekli faaliyet izinlerinin alınacağına yönelik taahhütleri ve şirket kuruluşu sonrası imzalanacak kira sözleşmesinde yer alacak temel hususları içeren bir mutabakat imzalanacak olup bu aşamada İFM tarafından Katılımcıdan nakit teminat gibi ilave yükümlülüklerin de talep edilmesi mümkündür. Halihazırda kurulu şirketler bakımından ise ön değerlendirme sürecinin olumlu sonuçlanması akabinde doğrudan kira sözleşmesinin imzalanması sürecine geçilmektedir.
Şirket Kuruluşu ve Kira Sözleşmesi
İFM uygulamasında son dönemde öne çıkan en önemli gelişmelerden biri, şirket kuruluş sürecinin Katılımcı Belgesi kapsamında yürütülen ön değerlendirme ve resmi başvuru süreci ile entegre edilmesidir. Önceki uygulamada, henüz şirket kuruluşu tamamlanmamış Katılımcılar bakımından şirketin İFM dışında kurulup sonrasında Katılımcı Belgesi başvurusu yaparak İFM’ye taşınması yaklaşımı benimsenmekteydi. Bu çerçevede, şirketlerin doğrudan İFM adresini kullanarak kurulması mümkün olmamaktaydı. Ancak yeni uygulama doğrultusunda şirket kuruluşunun, ön değerlendirme ve başvuru süreçleri ile eş zamanlı yürütülmesine imkân tanınmıştır.
Tek Durak Büro aracılığıyla Ön Değerlendirme sürecinde Katılımcı adaylarına şirket kuruluş işlemlerine ilişkin yönlendirme de yapılmakladır. Ancak, halihazırda Tek Durak Büro’da İstanbul Ticaret Sicili’nin temsilcisi bulunmasına rağmen şirket kuruluşu çerçevesinde şirket ana sözleşmesinin tasdikine ilişkin işlemlerin mutlaka İstanbul Ticaret Sicili’nin ilgili temsilcilikleri nezdinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte, kuruluş sonrasında vergi dairesi, Sosyal Güvenlik Kurumu ve ilgili düzenleyici otoriteler nezdindeki başvuruların takibi Tek Durak Büro aracılığıyla gerçekleştirilebilmektedir.
Bu doğrultuda kuruluş işlemlerinin tescilinin İstanbul Ticaret Sicili’nde tamamlanmasının ardından, ilgili şirket İFM ile kira sözleşmesi akdedecektir. Kira sözleşmesinin imzalanması, İFM’deki adresin kullanılabilmesi açısından temel bir gereklilik olmakla birlikte, Katılımcı Belgesi alınabilmesi için Katılımcıların ofis alanlarını operasyonel hale getirmeleri, gerekli iç mimari ve kurulum süreçlerini tamamlamaları aranmaktadır.
Son Aşama: Katılımcı Belgesi Başvurusu
Katılımcı Belgesi başvurusunun yapılabilmesi için, Katılımcıların İFM’de kiraladıkları ofislerini operasyonel hale getirmeleri ile eşzamanlı olarak gerekli faaliyet izinlerini Tek Durak Büro’da yer alan ilgili kurum ve kuruluşların temsilcilikleri aracılığıyla tamamlamaları gerekmektedir.
Bu aşamalardan sonra Katılımcı Belgesi başvuruları İFM portalı üzerinden yapılmaktadır. Bu süreçte, IFM tarafından Katılımcının ön değerlendirme sürecinde sunulan bilgilerle uyumlu şekilde kurulup faaliyete geçip geçmediği teyit edilmektedir. Uygulamada, gerekli belgeler İFM portalına yüklendikten sonra Katılımcı Belgesi çıkarılması sürecinin yaklaşık 1-2 hafta içerisinde tamamlandığı görülmektedir. Öte yandan, bazı başvuruların şartlı olarak kabul edilmesi ve Katılımcı Belgesi’nin verilmesini takiben belirli yükümlülüklerin yerine getirilmesinin talep edilmesi de söz konusu olabilmektedir. Katılımcıların, faaliyet konusuna özel olarak sağlanan teşviklerden yararlanabilmesi için kendilerine verilen Katılımcı Belgesi’ni bağlı bulundukları vergi dairesine sunmaları gerekmektedir.
Sonuç
Sonuç olarak, İFM, sunduğu bütüncül hukuki çerçeve, güçlü teşvik mekanizmaları ve giderek daha entegre hale gelen başvuru ve kuruluş süreçleri ile hem finansal kuruluşlar hem de finansal olmayan faaliyetlerde bulunan şirketler açısından stratejik bir merkez olarak konumlanmaktadır. Katılımcı Belgesi rejimi, yalnızca bir izin mekanizması değil, aynı zamanda İFM’e dahil olmanın temel anahtarı niteliğindedir. Ön değerlendirme sürecinden başlayarak şirket kuruluşu, kira ilişkisi ve lisans yükümlülüklerinin koordineli yürütülmesi, sürecin dikkatli planlanmasını zorunlu kılmaktadır. Özellikle Tek Durak Büro modelinin devreye alınmasıyla birlikte idari süreçlerin sadeleşmesi, İFM’nin uluslararası yatırımcılar açısından erişilebilirliğini artırmakta ve İstanbul’un küresel finans merkezi olma hedefini somut şekilde desteklemektedir.
