Yeni Gelişme
Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Piyasasının İşletilmesine İlişkin Yönetmelik (“Yönetmelik“), 21 Ekim 2026 tarihli ve 33407 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (“Kurum“) tarafından yayımlanan Yönetmelik, Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (“ETS“) kapsamındaki tahsisatların kayden izlenmesi, piyasaya sunulması ve ticareti ile bu işlemlere ilişkin teminat, uzlaştırma, faturalama ve ödeme süreçlerini düzenlemektedir.
Bilindiği üzere, 27 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe giren Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği (“ETS Yönetmeliği“) ile ETS’nin izin, tahsisat ve izleme, raporlama ve doğrulama süreçlerine ilişkin temel çerçevesi oluşturulmuş; tahsisatların kayden ihracı, hak sahibi bazında izlenmesi ve piyasaya sunulmasına ilişkin usul ve esasların ise Kurum tarafından belirleneceği öngörülmüştü. Kurum tarafından 23 Ekim 2025 tarihinde taslak olarak kamuoyunun görüşüne açılan Yönetmelik ile bu çerçeve tamamlanmakta ve ETS’nin piyasa ayağı hayata geçirilmektedir.
Bu kapsamda Yönetmelik, misli nitelikte, devredilebilen, kaydi olarak ihraç edilen ve belirli bir süre boyunca her biri bir ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı emisyon hakkını temsil eden tahsisatların İşlem Kayıt Sistemi’nde (“İKS“) tutulmasına, ihale yoluyla satın alınmasına, piyasa katılımcıları arasında alınıp satılmasına ve teslim yükümlülüğü kapsamında kullanılmasına ilişkin kuralları belirlemektedir.
Yönetmelik ayrıca, İKS, birincil piyasa ve spot tahsisat piyasası fiilen işlemlere açılıncaya kadar piyasa katılımcıları nezdinde herhangi bir teslimat, faturalama ve ödeme yükümlülüğü doğurmayan sanal bir uygulama süreci öngörmekte ve 2026 yılı emisyonlarına özgü olarak piyasa katılımcılarının tesis bazında doğrulanan sera gazı emisyon miktarına eşdeğer tahsisat miktarı için tamamlayıcı tahsisat fiyatı uygulanabilmesine olanak sağlayan, talebe bağlı “Tamamlayıcı Tahsisat Fiyatı Mekanizması”nı düzenlemektedir.
Yönetmelik’e buradan ulaşabilirsiniz.
Yönetmelik’in Getirdiği Yenilikler Neler?
A. Piyasaya Katılım ve Kayıt Yükümlülükleri
ETS kapsamındaki işletmelerin, tahsisatların tutulduğu ve bunlara ilişkin işlemlerin tesis bazında izlendiği İKS’de hesap açtırması zorunludur. Hesaplar işletme adına açılacak, işletmeler kendilerine bağlı tesis veya tesisler adına işlem gerçekleştirecektir. Böylece aynı işletmeye bağlı tesislerin tahsisatları, işletme hesabı altında ve tesis bazında izlenebilecektir.
İKS ve tahsisat piyasaları, Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi (“Piyasa İşletmecisi“) tarafından işletilecektir. İKS’de hesap açılmasına ilişkin başvuru süreci ve ETS piyasası işlemleri, Piyasa İşletmecisi’nin işlem platformu olan ve İKS’yi de içeren ETS Piyasası Yönetim Sistemi (“ETSPYS“) üzerinden yürütülecektir.
Hesap açılabilmesi için işletmelerin; teminat ve nakit takas gibi mali işlem süreçlerini yürütecek merkezi uzlaştırma kuruluşu ile katılımcı anlaşması imzalaması, ETSPYS üzerinden Piyasa İşletmecisi’ne başvurması ve Piyasa İşletmecisi ile İKS katılım anlaşması imzalaması gerekmektedir.
Başvuruda işletme kayıt formu, imza sahiplerinin yetki belgelerinin aslı veya noter onaylı sureti, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi örneği ile İKS katılım anlaşması sunulacaktır.
Piyasa İşletmecisi başvuruları, başvuru tarihini izleyen 10 (on) iş günü içinde inceleyecek; eksiklik tespit edilmesi hâlinde tespit edilen eksiklikler ve söz konusu eksikliklerin giderilmemesi halinde kayıt işleminin yapılamayacağı hususu başvuru sahibine bildirilerek başvuru sahibine 10 (on) iş günü ek süre verilecek, bu süre içinde eksikliklerin giderilmemesi durumunda ise kayıt işlemi yapılmayacak ve yeniden başvuru yapılması gerekecektir.
Bununla birlikte hesap açılışı, ETS piyasalarında işlem yapabilmek için tek başına yeterli olmayacaktır. Yönetmelik’te piyasa katılımcısı olarak tanımlanan, ETS kapsamında olup Piyasa İşletmecisi ile İKS katılım anlaşması imzalayan işletmelerin; ihalelerden tahsisat satın alabilmek için birincil piyasa katılım anlaşmasını, spot piyasada alım satım yapabilmek için ise spot tahsisat piyasası katılım anlaşmasını imzalayarak ilgili piyasaya ayrıca kaydolması gerekmektedir. Piyasa katılımcısı tanımının yalnızca ETS kapsamındaki işletmelere yer verdiği dikkate alındığında, ETS kapsamı dışındaki kişilerin (örneğin finansal aracı kuruluşların) bu aşamada piyasaya katılımı öngörülmemektedir.
B. Tahsisatların Hesaplarda Tutulması ve Kullanılması
ETS Yönetmeliği uyarınca işletmeler, doğrulanmış sera gazı emisyonlarına karşılık gelen sayıda tahsisatı ilgili yükümlülük yılının Kasım ayının son iş gününe kadar teslim etmekle yükümlüdür. Yönetmelik ise bu teslim yükümlülüğünün İKS üzerinden ne şekilde yerine getirileceğini somutlaştırmaktadır.
Tahsisatların elektronik ortamda kayden oluşturulması (ihraç), işletmelerin hesaplarında tutulması, hesaplar arasında aktarılması ve emisyon yükümlülükleri için kullanılmasına ilişkin işlemler İKS üzerinden yürütülecektir. Ücretsiz tahsisat kapsamında yer alan faaliyetleri yürüten işletmelerin, ücretsiz tahsisat alabilmek için elektronik ortamda İklim Değişikliği Başkanlığı (“Başkanlık“) nezdindeki başvurularının ve bu başvuruların onay süreçlerinin tamamlanmasının ardından, ücretsiz olarak dağıtılmasına karar verilen tahsisatlar Piyasa İşletmecisi tarafından işletmelerin ilgili tesis hesaplarına İKS üzerinden aktarılacaktır. Ücretsiz tahsisatlar, piyasa katılımcısının kendi tesisleri arasında transfer edilebilecek; tahsisat ikili anlaşmaları ve ikincil piyasalar aracılığıyla satışa da konu edilebilecektir. Karbon Piyasası Kurulu’nun pilot uygulama döneminde ücretsiz tahsisat oranını %100 (yüzde yüz) olarak belirlediği dikkate alındığında, bu imkân özellikle emisyonlarını azaltan işletmeler bakımından kullanılmayan tahsisatların değerlendirilebilmesi açısından önem taşımaktadır.
Teslim yükümlülüğü için kullanılacak tahsisatlar, işletmenin talebi üzerine Piyasa İşletmecisi tarafından doğrulanmış sera gazı emisyonlarıyla ilişkilendirilerek elektronik ortamda sonlandırılacaktır. Yönetmelik’te “itfa” olarak adlandırılan bu işlem sonucunda tahsisatlar kullanılmış olacak ve yeniden alınıp satılamayacaktır. Geçerlilik süresi sonuna kadar itfa edilmemiş tahsisatlar ise İKS üzerinden ilga edilecek, diğer bir ifadeyle ortadan kaldırılacaktır.
ETS Yönetmeliği’nde piyasa esneklik mekanizmaları olarak öngörülen ve tahsisatların ilgili uygulama döneminin sonraki yıllarında kullanılmasına olanak tanıyan bankalama ve sonraki yıllara ait tahsisatların, aynı uygulama dönemi içindeki bir diğer yükümlülük yılı için kullanılmasını düzenleyen ödünç alma işlemleri de İKS üzerinden yürütülecektir.
İklim Kanunu’nda da öngörüldüğü üzere, tahsisatlar teminat sözleşmelerine konu edilemeyecektir. Ayrıca, teslim yükümlülüğüne konu ücretsiz tahsisatlar, ilk aktarıldıkları İKS hesabından transfer edilmedikçe haczedilemeyecektir. Yönetmelik açıkça bu Yönetmelik kapsamındaki yükümlülüklerle ilgili olarak yapılan; devir, temlik ve taşınır rehinlerinin Piyasa İşletmecisi’ne karşı hüküm ifade etmediğini de belirtmekte; Yönetmelik kapsamındaki alacak ve hakların ise ancak Piyasa İşletmecisi tarafından belirlenen hususlara uygun olarak ve Piyasa İşletmecisi’nin onayı alınarak devir, rehin ve temlik edilebileceğini düzenlemektedir. Bu sınırlamalar, tahsisatların finansman işlemlerinde teminat olarak kullanılmasının önünde engel oluşturduğundan, işletmelerin finansman yapılarını kurgularken bu hususu dikkate alması gerekecektir.
C. Tahsisatların İhalelerden Satın Alınması ve Piyasada Alınıp Satılması
Tahsisat ticareti, birincil ve ikincil piyasalar üzerinden gerçekleştirilecektir. Birincil piyasada tahsisatlar Piyasa İşletmecisi tarafından ihale yoluyla satışa sunulurken, ikincil piyasada piyasa katılımcıları sürekli ticaret yöntemiyle tahsisatların alım satımını yapabilecektir. İkincil piyasalar, spot tahsisat piyasasından ve kurulması hâlinde vadeli tahsisat piyasasından oluşmaktadır. Her iki piyasada da Piyasa İşletmecisi, alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı alıcı rolünü üstlenerek merkezi karşı taraf sıfatıyla hareket edecek; böylece piyasa katılımcıları, işlem yaptıkları karşı tarafın ödeme riskine doğrudan maruz kalmayacaktır.
(i) Birincil Piyasada İhale Yoluyla Tahsisat Alımı
Birincil piyasada tahsisatlar, Başkanlık tarafından belirlenen ihale takvimine göre Piyasa İşletmecisi tarafından düzenlenecek ihalelerde tek satıcı modeliyle satışa sunulacaktır. İhale takvimi Ulusal Tahsisat Planı’nın yayımlanmasını izleyen 15 (on beş) iş günü içinde ilan edilecek; her bir ihaleye ilişkin miktar ve seans saatleri ise ihale tarihinden en az 10 (on) iş günü önce duyurulacaktır.
İhalelerde piyasa katılımcıları yalnızca alış yönlü ve aynı seans içinde teklif sunan diğer piyasa katılımcılarının tekliflerini görmeden teklif sunabilecek, teklifleri ise sağladıkları teminat ile sınırlı olacaktır. Teklifler en yüksek fiyattan başlayarak sıralanacak, aynı fiyatlı teklifler arasında önce sunulan teklife öncelik tanınacaktır. Satışa sunulan tahsisat miktarları ile alış teklifleri eşleştirilir; satışa sunulan tahsisat miktarının tamamen veya kısmen eşleştiği en son alış teklifinin fiyatı Tahsisat Referans Fiyatı (“TRF“) olarak belirlenecek ve tüm katılımcılar, teklif ettikleri fiyattan bağımsız olarak satın aldıkları tahsisatlar için TRF üzerinden ödeme yapacaktır.
İhaleye sunulan teklif miktarının, ihaleye sunulan toplam tahsisat miktarının altında kalması hâlinde ihale iptal edilecek ve ETS Yönetmeliği’nde de öngörüldüğü üzere, iptal edilen ihaleye konu tahsisat miktarı, ihale takvimine göre ilgili yıl içinde kalan ihale sayısına eşit oranda bölünerek dağıtılacaktır. Yılın son ihalesinin iptal edilmesi hâlinde ise ihale 15 (on beş) iş günü içinde tekrarlanacak ve en fazla 2 (iki) defa tekrarlanabilecektir. İlgili yıl içinde tekrarlar için yeterli süre bulunmaması veya ihalenin ikinci tekrardan sonra da iptal edilmesi hâlinde ihaleye konu tahsisat miktarı bir sonraki takvim yılında ihale edilecektir.
(ii) Spot Tahsisat Piyasasında Alım Satım
İkincil piyasanın şimdilik tek ayağını oluşturan spot tahsisat piyasasında ise piyasa katılımcıları, seans boyunca sürekli ticaret yöntemiyle alış ve satış teklifleri sunabilecektir. Teklifler fiyat önceliğine, eşit fiyatlı teklifler arasında ise zaman önceliğine göre eşleştirilecektir. Piyasa katılımcıları yalnızca hesaplarında bulunan ve ticarete konu edilebilecek tahsisatlar ile aynı seansta satın aldıkları tahsisatlar kadar satış teklifi verebilecek, alış teklifleri ise teminatlarını aşamayacaktır. Dolayısıyla hesapta bulunmayan tahsisatların satışına (açığa satış) imkân tanınmamaktadır.
Satış teklifine konu tahsisatlar teklif sonuçlanıncaya kadar hesapta bloke edilecek; eşleşen işlemlerde tahsisatlar, ticari işlem onayının ardından satıcının hesabından alıcının hesabına aktarılacaktır. Piyasa katılımcıları, eşleştikleri karşı tarafa ilişkin bilgiye erişemeyecektir.
Seanslar, ayda en az 4 (dört) iş günü 10:00 – 15:00 saatleri arasında gerçekleştirilecektir. Piyasa İşletmecisi, en az 1 (bir) iş günü önceden Kurum’a ve ETSPYS aracılığıyla piyasa katılımcılarına bildirmek kaydıyla seans gün ve sürelerini değiştirebilecek veya yeni seans açabilecektir. Seansın kapanışını izleyen dönemde eşleşmemiş teklifler iptal edilecektir.
(iii) Teklif Büyüklüğü ile Fiyat ve Miktar Sınırlamaları
Her iki piyasada da asgari teklif büyüklüğü 100 tahsisata karşılık gelen 1 (bir) lot olup fiyat teklifleri, ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı emisyon değeri başına 50 (elli) kuruş ve katları şeklinde verilecektir. Piyasa İşletmecisi, ihtiyaç görmesi hâlinde önceden duyurmak koşuluyla her yılın son ayında gerçekleştirilecek spot tahsisat piyasası seansları için lot değerini değiştirebilecektir.
Karbon Piyasası Kurulu (“KPK“), ihtiyaç duyulması hâlinde asgari ve azami tahsisat fiyat aralıklarını belirlemekle yetkilidir. Ancak bu aralıklar ek rezerv ihaleleri ve Tamamlayıcı Tahsisat Fiyatı Mekanizması için uygulanmayacaktır.
İhtiyaç duyulması hâlinde, birincil piyasada sunulabilecek tekliflere ilişkin azami alış miktarı ve İKS hesaplarında tutulabilecek toplam tahsisat miktarı için usul ve esaslar ise Başkanlık’ın görüşü alınarak Kurum tarafından belirlenecektir.
(iv) Vadeli Tahsisat Piyasası
Yönetmelik ile vadeli tahsisat piyasalarına yönelik özellikli düzenlemelere yer verilmemiş, vadeli tahsisat piyasasının kurulmasına ve işletilmesine ilişkin usul ve esasların ileride, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ve Sermaye Piyasası Kurulu ile koordinasyon içerisinde, Kurum tarafından belirleneceği belirtilmiştir.
D. Tahsisat İkili Anlaşmaları
Piyasa katılımcıları, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (“Kurul“) tarafından aksi yönde karar alınmadıkça birbirleri arasında akdedecekleri özel hukuk hükümlerine tabi ikili anlaşmalarla doğrudan tahsisat alıp satabilecektir. Bu anlaşmalar Kurul onayına tabi olmayacak fakat bu ikili anlaşmalara dair bilgiler Piyasa İşletmecisi’ne bildirilecektir.
Tahsisatların transferi, her iki tarafın da İKS’de hesabı bulunması ve anlaşmanın ETSPYS üzerinden taraflarca ortak şekilde Piyasa İşletmecisi’ne bildirilmesine bağlıdır. Tek bir piyasa katılımcısı tarafından yapılan bildirim geçerli sayılmayacak; bildirimde asgari olarak alıcı ve satıcı piyasa katılımcıları ile ilgili tesis bilgilerine ve tahsisat miktarına yer verilecektir.
Bildirimler tam iş günlerinde 10:00 – 17:00 saatleri arasında yapılabilecek ve bu süre içinde tek taraflı olarak iptal edilebilecek; bildirime konu tahsisatlar satıcının hesabında bloke edilecek ve aynı gün saat 17:05’te alıcının hesabına aktarılacaktır. Bu çerçevede tahsisatların alıcının hesabına geçmesi ancak ETSPYS üzerinden yapılacak ortak bildirim ve İKS’deki transfer ile mümkün olacağından, tarafların ödeme ve devir mekanizmalarını ikili anlaşmalarında buna uygun şekilde kurgulaması önem taşıyacaktır.
E. Ek Rezerv İhaleleri
ETS Yönetmeliği’nde teslim yükümlülüklerini karşılamakta güçlük çeken tesisler için öngörülen ek rezerv mekanizmasının piyasa ayağı da Yönetmelik ile düzenlenmiştir. Buna göre ek rezerv ihalelerine, ETS Yönetmeliği’ndeki koşulları sağlayan piyasa katılımcıları arasından Başkanlık tarafından Piyasa İşletmecisi’ne bildirilenler katılabilecek; ihaleler, KPK kararı doğrultusunda Başkanlık’ın en az 7 (yedi) iş günü önceden yapacağı bildirim üzerine düzenlenebilecektir.
Ek rezerv ihalelerinde birincil piyasaya ilişkin kurallar uygulanacak olmakla birlikte, ETS Yönetmeliği ile paralel şekilde asgari teklif fiyatı, Kasım ayının son iş günü itibarıyla son 3 (üç) aylık birincil piyasa ve spot tahsisat piyasası ağırlıklı ortalama fiyatlarından yüksek olanının %50 (yüzde elli) fazlası olarak belirlenecektir. Azami fiyat ise Başkanlık’ın görüşü alınarak Kurum tarafından belirlenecektir.
Ek rezerv ihalesinde sunulacak alış teklifleri, itfa edilmemiş teslim yükümlülüğü ile ihale öncesindeki son iş günü piyasa katılımcısının hesabında bulunan tahsisatlar arasındaki farkı aşamayacaktır. Alınan tahsisatlar doğrudan ilgili tesisin itfa hesabına aktarılacak ve yalnızca teslim yükümlülüğünün yerine getirilmesi amacıyla kullanılabilecektir.
F. Piyasa Katılımcılarının Mali Yükümlülükleri
(i) Teminat Yükümlülüğü
Piyasa katılımcıları, ödeme yükümlülüklerini güvence altına almak için teminat sağlamak zorundadır. Bu kapsamda katılımcılar, merkezi uzlaştırma kuruluşunda kendi adlarına teminat ve nakit hesabı açtıracaktır. Teminat hesabında, henüz ödeme tarihi geçmemiş işlemlerden doğması beklenen fatura tutarları ve seans içindeki teklifler dikkate alınacaktır.
Teminat olarak Türk lirası, ABD doları veya avro cinsinden nakit; yurt içinde faaliyet gösteren bankalarca, yurt dışındaki banka veya finansal kuruluşların karşı garantisine dayananlar da dahil olmak üzere düzenlenen Türk lirası, ABD doları veya avro cinsinden kesin ve süresiz elektronik teminat mektupları ile Hazine ve Maliye Bakanlığınca ihraç edilen Devlet İç Borçlanma Senetleri, Eurobond’lar ve Hazine Müsteşarlığı Varlık Kiralama Şirketi tarafından ihraç edilen kira sertifikaları kabul edilecektir. Türk lirası cinsinden nakit ve Türk lirası cinsinden elektronik teminat mektupları dışındaki kıymetlere değerleme katsayısı uygulanacak olup teminatlara ilişkin tüm maliyetler piyasa katılımcısına ait olacaktır.
Teminatın yetersiz kalması hâlinde katılımcıdan eksik teminatı tamamlaması istenecek, bunu tamamlamayan piyasa katılımcısı işlem yapmaya devam edemeyecektir. Gerekli tutarı aşan teminatlar ise iadeye uygun olmaları ve piyasa katılımcılarının talepte bulunması durumunda iade edilebilecektir.
(ii) Katılım ve İşlem Ücretleri
Piyasa katılımcıları tarafından birincil ve ikincil piyasalarda gerçekleştirilen işlemler için tahsil edilecek “piyasa işletim ücretleri” her yıl Kurum tarafından belirlenecektir. İlgili ücretlerin belirlenmesi ve tahsiline ilişkin hükümler tebliğ ile düzenlenecektir.
Piyasa işletim ücreti; yıllık katılım ücreti, birincil ve ikincil piyasa işlemleri için belirlenen ücret ile tahsisat ikili anlaşmaları kapsamındaki işlemler için belirlenen ücretten oluşacaktır. Yıllık katılım ücreti, İKS’ye ilk kez kayıt yaptıran piyasa katılımcıları için ilk kaydı izleyen ilk faturaya, mevcut katılımcılar için ise her yıl Ocak ayındaki ilk faturaya yansıtılacaktır. Piyasadan çıkılması hâlinde yıllık katılım ücreti iade edilmeyecektir.
Merkezi uzlaştırma kuruluşunun aylık olarak bildirdiği hizmet bedelleri de tebliği izleyen 3 (üç) iş günü içinde ödenecektir.
(iii) Uzlaştırma, Faturalama ve Ödemeler
İşlemler sonrasında, eşleşen tahsisat miktarı ve fiyatlar üzerinden piyasa katılımcılarının borç ve alacakları hesaplanacaktır. “Uzlaştırma” olarak adlandırılan bu süreç, birincil piyasa ve spot tahsisat piyasasında ticari işlem onayları esas alınarak seans bazında yapılacaktır.
Birincil piyasada piyasa katılımcıları yalnızca alıcı olabildiğinden, birincil piyasa işlemleri piyasa katılımcıları için yalnızca borç doğuracaktır. Spot tahsisat piyasasında ise piyasa katılımcıları hem alıcı hem satıcı olabildiğinden, bu piyasadaki işlemler hem borç hem alacak doğurabilecektir. Her iki piyasada da borç tutarı eşleşme fiyatı ile alış miktarı, spot tahsisat piyasasında alacak tutarı ise eşleşme fiyatı ile satış miktarı çarpılarak hesaplanacaktır. Uzlaştırma bildirimlerinde bu borç ve alacak dökümlerinin yanı sıra fatura ödemelerine ilişkin gecikme zammı kalemleri, piyasa işletim ücreti ve düzeltme kalemi de yer alacaktır.
Birincil piyasa ve/veya ikincil piyasaların uzlaştırma hesaplamaları sonucunda piyasa katılımcılarının her seans için Piyasa İşletmecisine ödeyecekleri ya da Piyasa İşletmecisi tarafından piyasa katılımcılarına ödenecek tutarları içeren ön uzlaştırma bildirimleri seans günü saat 16:00’a, nihai uzlaştırma bildirimleri ise 17:00’a kadar ETSPYS aracılığıyla duyurulacaktır. Piyasa İşletmecisi faturayı nihai uzlaştırma bildirimlerinin ETSPYS aracılığı ile ilgili piyasa katılımcılarına duyurulduğu günü takip eden iş günü, uzlaştırma bildirimlerinde yer alan tutarlara göre düzenleyecektir. Nihai uzlaştırma bildiriminin yayımlandığı tarih piyasa katılımcıları bakımından faturanın da tebliğ tarihi sayılacaktır.
Aynı seansta hem alacaklı hem borçlu olan piyasa katılımcılarının alacak ve borçları, nihai uzlaştırma bildiriminin yayımlanmasının ardından otomatik olarak mahsup edilecektir. Mahsup sonucunda net borçlu kalan piyasa katılımcıları, net borç tutarını en geç fatura tebliğ tarihini takip eden ikinci iş günü aracı bankalar aracılığıyla Piyasa İşletmecisi’nin merkezi uzlaştırma kuruluşu nezdindeki hesabına ödeyecektir.
Mahsup sonucunda net alacaklı kalan piyasa katılımcıları ise nihai uzlaştırma bildiriminin duyurulmasından itibaren en geç 7 (yedi) gün içinde faturalarını Piyasa İşletmecisi’ne gönderecektir. Bu faturaların bedelleri, Piyasa İşletmecisi tarafından, fatura tebliğini izleyen en geç 3 (üç) iş günü içinde, ilgili seansta tahsil edilen toplam tutar piyasa katılımcılarının net alacakları oranında dağıtılarak ödenecektir. Piyasa İşletmecisi’nin bu süreye uymaması hâlinde ise ödenmesi gereken tutara 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un (“AATUHK“) 51. maddesi uyarınca belirlenen oranda temerrüt faizi uygulanacaktır.
G. İtiraz Hakları
Yönetmelik, piyasa işlemlerine ilişkin kısa itiraz süreleri öngörmektedir. Birincil ve spot piyasadaki ticari işlem onaylarına bildirimden itibaren 20 (yirmi) dakika içinde itiraz edilebilecek ve itiraz yalnızca hatanın Piyasa İşletmecisi’nden kaynaklanması hâlinde kabul edilecektir. Süresinde itiraz edilmeyen ticari işlem onayları, içerdikleri fiyat ve miktarlar bakımından sözleşme niteliği kazanacaktır. Ön uzlaştırma bildirimlerine aynı gün saat 16:30’a kadar ETSPYS aracılığıyla, faturalara istinaden ise tebliğden itibaren 8 (sekiz) gün içinde Piyasa İşletmecisi’ne yazılı olarak itiraz edilebilecektir. Nihai uzlaştırma bildirimlerine yönelik gerekçeli ve yazılı itirazlar 10 (on) iş günü içinde sonuçlandırılacak; Piyasa İşletmecisi’nin vardığı sonuca ilişkin uyuşmazlıklar ise Kurum tarafından incelenecektir.
Uzlaştırma bildirimlerine veya faturalara itiraz edilmesi ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacaktır. Yönetmelik uyarınca Piyasa İşletmecisi’nin bildirimleri esas olarak ETSPYS aracılığıyla yapılacaktır; ETSPYS aracılığıyla yapılması öngörülmeyen bildirimler ise yazılı olarak yapılacak ve kayıtlı elektronik posta adresine gönderilen bildirimler tebliğ edilmiş sayılacaktır. Bu nedenle piyasa katılımcıları, kayıtlı elektronik posta adresleri dahil iletişim bilgilerini güncel tutmak ve değişiklikleri sistem üzerinden bildirmekle yükümlüdür.
H. Yükümlülüklere Uyulmamasının Sonuçları ve İşlem Kısıtlamaları
Doğrulanmış sera gazı emisyon raporunu zamanında sunmadığı Başkanlık tarafından Piyasa İşletmecisi’ne bildirilen piyasa katılımcılarının, İKS hesaplarındaki tahsisatlar üzerinden teslim yükümlülüğünün ifası dışında işlem yapması engellenecektir. Raporun sunulduğunun Başkanlık tarafından Piyasa İşletmecisi’ne bildirilmesiyle bu engel kaldırılacaktır. Bu kısıtlama, doğrulanmış sera gazı emisyon raporunun süresinde sunulmaması hâlinde İklim Kanunu uyarınca uygulanacak idari para cezalarından bağımsız olarak, işletmelerin piyasadaki işlem kabiliyetini doğrudan etkileyen bir sonuç niteliğindedir.
Piyasa katılımcıları adına düzenlenen faturadan kaynaklanan net borcun, faturanın tebliğini takip eden 2 (iki) iş günü içinde ödenmemesi halinde, ödenmesi gereken tutara AATUHK’nın 51. maddesine göre belirlenen oranda temerrüt faizi uygulanacaktır. Ancak borcun, piyasa katılımcısının nakit hesabındaki tutardan ve/veya gerekli toplam teminatı aşan Türk lirası nakit teminatından otomatik olarak karşılanması halinde piyasa katılımcısı temerrüde düşmeyecektir.
Borcun ETS piyasası için açılan nakit hesabından, Türk lirası nakit teminat fazlasından ve Türk lirası nakit teminatından karşılanamaması hâlinde piyasa katılımcısı ayrıca ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşmüş sayılacak; diğer teminatlarına ve yasal yollara başvurulacak ve katılımcı, tüm mali yükümlülüklerini yerine getirinceye kadar birincil ve ikincil piyasalarda işlem yapamayacaktır.
Öte yandan, ETS kapsamı dışında kaldığı Başkanlık tarafından Piyasa İşletmecisi’ne bildirilen tesisler, teslim yükümlülüklerini tamamladıktan sonra hesaplarında kalan tahsisatlar için yalnızca satış yönlü işlem yapabilecektir. Bu tesislerden tahsisat açığı bulunanlar ise mevcut yükümlülüklerini karşılamak için ihtiyaç duydukları miktarla sınırlı olarak yalnızca alış yönlü işlem yapabilecektir.
Son olarak Yönetmelik, Piyasa İşletmecisi’nin piyasa bozucu davranışlara ilişkin yükümlülüklerini Enerji Piyasalarında ve Çevresel Piyasalarda Şeffaflığa ve Piyasa Bozucu Davranışlara İlişkin Yönetmelik’e bağlamaktadır. 1 Ocak 2027 tarihinde yürürlüğe girecek olan söz konusu yönetmeliğin ETS piyasasını da kapsadığı dikkate alındığında, piyasa katılımcılarının tahsisat işlemlerinde piyasa bütünlüğüne ilişkin kuralları da gözetmesi gerekecektir.
I. Yürürlük, Sanal Uygulama ve 2026 Yılına İlişkin Özel Düzenleme
Yönetmelik, Resmî Gazete’de yayımlandığı 21 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe girmiş olup İKS, birincil piyasa ve spot tahsisat piyasası faaliyete başlayıncaya kadar ETSPYS’de sanal uygulama yapılacaktır. Sanal uygulama kapsamında herhangi bir teslimat, faturalama veya ödeme yükümlülüğü doğmayacaktır. Yönetmelik’te piyasaların işlemlere açılacağı tarihe ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır.
Yönetmelik ayrıca, ETS Yönetmeliği’nde çerçevesi çizilen Tamamlayıcı Tahsisat Fiyatı Mekanizması’nın 2026 yılı emisyonları bakımından özel olarak uygulanabileceğini öngörmektedir. Buna göre piyasa katılımcıları, tesis bazında doğrulanmış sera gazı emisyonlarına eşdeğer tahsisat miktarı için bu mekanizmadan yararlanmayı talep edebilecek; başvuru, tahsisatların ihracı ve ihale tarihlerine ilişkin hususlar Başkanlık tarafından belirlenecektir. Bu ihalelerde TRF hesaplanmayacak ve eşleşme fiyatı, her piyasa katılımcısı için sunmuş olduğu alış yönlü teklif fiyatı olacaktır.
Mekanizmanın dikkat çekici yönü, bu kapsamda satın alınan tahsisatların doğrudan ilgili tesisin itfa hesabına aktarılmasına rağmen teslim yükümlülüğünün yerine getirilmesinde dikkate alınmayacak olmasıdır. KPK’nın 2026 sistem yılında yalnızca raporlama yükümlülüğünün uygulanacağına ve fiyat mekanizmasının 2027 sistem yılı itibarıyla başlatılacağına ilişkin kararı ile birlikte değerlendirildiğinde, 2026 yılına ilişkin mekanizmanın bir uyum aracından ziyade işletmelerin talebine bağlı, gönüllü nitelikte bir uygulama olarak kurgulandığı değerlendirilmektedir.
Sonuç
Yönetmelik ile ETS Yönetmeliği’nde çerçevesi çizilen tahsisat mekanizmasının piyasa ayağı netleştirilmiş; tahsisatların kaydı, alım satımı ve teslimine ilişkin usul ve esaslar ilk kez ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir. Pilot uygulama döneminde fiyat mekanizmasının 2027 sistem yılı itibarıyla başlatılacak olması dikkate alındığında, ETS kapsamındaki işletmelerin piyasaya katılım için gerekli hazırlıkları kısa vadede tamamlaması önem taşımaktadır.
Bu kapsamda işletmelerin öncelikle İKS hesap açılışı ile birincil ve spot piyasa kayıt süreçlerine yönelik belge ve yetkilendirme hazırlıklarını yapmaları, merkezi uzlaştırma kuruluşu ve aracı bankalarla yapılacak anlaşmaları tamamlamaları ve teminat yükümlülükleri ile kısa ödeme süreleri nedeniyle doğabilecek likidite ihtiyacını önceden planlamaları faydalı olacaktır. Ayrıca itiraz sürelerinin oldukça kısa tutulduğu dikkate alınarak piyasa işlemlerini takip edecek iç süreçlerin ve sorumlu kişilerin belirlenmesi, tahsisat ikili anlaşmaları yapılması planlanıyorsa sözleşmelerin ortak bildirim ve transfer mekanizmasına uygun şekilde kurgulanması ve tahsisatların teminata konu edilemeyeceği hususunun finansman yapılarında dikkate alınması gerekecektir.
Son olarak, piyasa işletim ücretleri, birincil piyasadaki azami alış miktarı ile hesaplarda tutulabilecek tahsisat miktarı, vadeli tahsisat piyasası ve 2026 yılına ilişkin Tamamlayıcı Tahsisat Fiyatı Mekanizması’nın uygulama esasları gibi pek çok husus ikincil düzenlemelere bırakılmıştır. Sanal uygulama süreci ve piyasaların işlemlere açılma tarihi ile birlikte bu düzenlemelerin de yakından takip edilmesi gerekecektir.
